Korte historiek
Het Steunpunt allochtone meisjes en vrouwen is opgestart als een project binnen het ICCM (Intercultureel Centrum voor Migranten) in 1999 en werd een vzw in 2000. Het actieonderzoek van 1999 die de allochtone vrouwenverenigingen in Vlaanderen en Brussel in kaart heeft gebracht toonde de nood aan een specifieke ondersteuning m.b.t. allochtone meisjes en vrouwen, gezien hun participatie vaak gering is en zij vaak niet (volwaardig) aan bod komen binnen zowel de structuren van het minderhedenbeleid als binnen de vrouwenbeweging.
Het Steunpunt allochtone meisjes en vrouwen is sinds 2000 een onafhankelijke organisatie die zich als gelijke kanseninitiatief richt naar alle allochtone meisjes en vrouwen in Vlaanderen en Brussel.
Missie van het SAMV
Het SAMV heeft heel bewust gekozen voor het gelijke kansenperspectief.
Het SAMV onderbouwt het emancipatie- en participatieproces van allochtone meisjes en vrouwen door
a) in te spelen op specifieke noden en behoeften en b) het zichtbaar maken van deze groep binnen onze samenleving. Hierbij gaat een bijzondere aandacht naar de allochtone meisjes – en vrouwenverenigingen.
Het vertrekpunt van de visie van het SAMV is een emancipatie- en diversiteitsbeleid. Binnen het emancipatiebeleid dient niet enkel aandacht te gaan naar de diversiteit tussen mannen en vrouwen, maar evenzeer naar de diversiteit tussen vrouwen onderling. Deze invulling streeft in eerste instantie naar gelijke kansen en keuzemogelijkheden voor allochtone meisjes en vrouwen. Het bieden van gelijke kansen aan allochtone meisjes en vrouwen kan slechts bewerkstelligd worden indien er extra impulsen worden gegeven aan hun emancipatie- en participatieproces en er specifieke aandacht en acties zijn, naast een inclusief beleid.
Specifiek beleid vs. Inclusief beleid
Extra aandacht voor specifieke groepen om ongelijkheden tegen te gaan blijft nodig. Om het uiteindelijke doel; integratie van gelijke kansen perspectief en -doelstellingen, in regulier beleid en voorzieningen te bereiken, achten we een tweesporenbeleid onvermijdelijk. Zo’n beleid bestaat uit specifiek èn inclusief gericht beleid. Specifieke werkingen naar de diverse doelgroepen kunnen niet worden afgebouwd alvorens uit evaluatie duidelijk is, dat de doelstellingen zijn gerealiseerd of overgedragen aan reguliere instellingen binnen het betreffende beleidsterrein.
Vrouwenverenigingen voor allochtone vrouwen spelen als specifieke werking een cruciale rol. Allochtone vrouwen geven zelf de duidelijke nood aan ‘een nest’ waarbinnen zij in een veilige context tijd en ruimte voor zichzelf kunnen maken; deze ‘nestfase’ is voor vele vrouwen een noodzakelijke stap naar externe emancipatie of participatie. Dat het verhogen van participatie en het werken aan empowerment van allochtone vrouwen nog een hele uitdaging ( en nood aan specifieke acties) vormt, behoeft geen betoog meer.
Inclusief gelijke kansenbeleid is complementair aan deze meer traditionele strategie en vervangt deze zeker niet. Integendeel, deze specifieke werkingen zijn een noodzakelijke voorwaarde om de uitvoering en de continue bijsturing van een horizontaal beleid mogelijk te maken. Om een inclusief beleid binnen de diverse (beleids)domeinen te realiseren, m.a.w. de aandacht voor de specificiteit voor allochtone vrouwen en voor de invloed die bepaalde beleidsbeslissingen hebben op hun leven, moet er voldoende kennis van de leefwereld van allochtone vrouwen (in al hun diversiteit) zijn. Deze specifieke expertise is aanwezig binnen de specifieke werkingen die kunnen fungeren als een denktank en motor voor het inclusief gelijke kansenbeleid. Niemand kan beter dan de allochtone vrouwen zelf aanhalen welke achterstellingmechanismen nog spelen in deze samenleving en welke oplossingen hiervoor kunnen aangereikt worden vanuit het beleid.
Taken van het SAMV
Deze tweeledigheid wordt ook weerspiegeld in de opdrachten van het SAMV. Om een inclusief beleid waar te maken, waarbij allochtone meisjes en vrouwen gehoord worden op diverse beleidsdomeinen, moet hun stem krachtig genoeg klinken. Dit is vooralsnog niet het geval en dit duidt op de nood aan
specifieke acties/ondersteuning waarbij empowerment centraal staat.
OPDRACHT 1: het versterken van de allochtone meisjes & vrouwen (empowerment)
Indien het beleid een sterk, aanspreekbaar middenveld wil creëren/ondersteunen waar ook allochtone vrouwen daadwerkelijk deel van uitmaken, dient voldoende aandacht te gaan naar het versterken van deze groep. Het SAMV is ontstaan vanuit de leemte naar de doelgroep allochtone meisjes en vrouwen en vanuit de noden die zij aangaven m.b.t het verhogen van de emancipatie en participatie.
Het Steunpunt werkt in eerste instantie rond de empowerment van allochtone meisjes en vrouwen.
Empowerment heeft de bedoeling om individuen in staat te stellen om zelf in te grijpen op de werkelijkheid zodat zij vat krijgen op hun leefwereld en leefomstandigheden, eerder dan ze te ondergaan. Het uitgangspunt houdt in dat men vertrekt vanuit de positieve krachten en deze activeert en bevordert.
Het emancipatie en participatieproces van allochtone meisjes en vrouwen is vaak een collectief proces, waarbij twee emanciperende groeiprocessen onderscheiden worden, m.n. interne en externe emancipatie. Interne emancipatie heeft betrekking op de allochtone culturele identiteit en de kracht die men kan putten uit zijn/haar eigen culturele waarden en gebruiken. Voor vele allochtone meisjes en vrouwen vormt het zoeken naar een eigen emancipatie de basis voor het opbouwen van een sterk positief zelfbeeld. Tijdens dit intern emancipatieproces komt men vaak ook in aanraking met de veranderende man-vrouwverhoudingen binnen de allochtone gemeenschappen of uiteenlopende verwachtingen m.b.t. mannen en vrouwen binnen de gemeenschap. Vrouwenverenigingen en andere vormen van groepswerk met allochtone vrouwen (kunnen) leveren een belangrijke bijdrage aan het stimuleren van dit intern emancipatieproces, die voor iedere vrouw uiteraard verschillend is, maar die gemeenschappelijk heeft dat er gewerkt wordt aan de zelfstandigheid en het kunnen/durven maken van keuzes.
Externe emancipatie betreft het opnemen van een rol in het openbare leven en kan gelijkgesteld worden aan participatie. De emanciperende effecten die voortvloeien uit deze participatie, sijpelen vervolgens door naar de huiskamer, binnenshuis. Anderzijds vormt de interne emancipatie, zoals die vaak uitgebouwd wordt in het verenigingsleven, een soort hefboom om participatie te verwezenlijken. Emancipatie en participatie vormen dus een soort wisselwerking waarbij ze elkaar versterken.
Allochtone meisjes- en vrouwenverenigingen moeten de nodige ondersteuning en ‘tools’ krijgen om deze hefboomfunctie te vervullen. Het emancipatorisch werken naar deze doelgroep is in de voorbije jaren steeds onderbelicht gebleven, gezien het werken met allochtone vrouwen te vaak werd verengd tot een welzijnsgebeuren. Het emancipatorisch werken met allochtone vrouwen is nog in een beginstadium. Dit emancipatorisch werken streeft naar keuzevrijheid voor ieder individu in de groep; dit vraagt het werken aan vaardigheden zoals mondiger worden, zelfstandig (kunnen) zijn, eigen, bewuste keuzes kunnen/durven maken, assertief kunnen zijn,… Emancipatie dient ook in diverse contexten geplaatst te worden. Voor een deel van de doelgroep is het een zoektocht naar emancipatie binnen een Islamitische context. Daarnaast geven ook veel vrouwen aan dat zij zoekende zijn om een emancipatieproces uit te stippelen waarbij moet gezocht worden naar strategieën voor een allochtone vrouwenbeweging. Het feminisme van de ‘Vlaamse’ vrouwen is voor hen vaak geen haalbare/wenselijke weg.
Het SAMV werkt aan dit empowermentproces door:
- Sensibiliseren van de doelgroep
- visieontwikkeling op emancipatie van allochtone vrouwen
- ondersteuning te bieden
- methodieken te ontwikkelen
- vorming op te zetten
- aan netwerkontwikkeling te werken zowel tussen allochtone vrouwen als Vlaamse vrouwen als reguliere diensten en instellingen
- informatiedoorstroming
Dat deze nood en vraag leeft aan een specifieke ondersteuning en aanpak werd door de dialogen, met een 200-tal allochtone vrouwen in heel Vlaanderen, nog eens bevestigd.
OPDRACHT2: deskundigheid ontwikkelen en verspreiden rond gender- en etniciteitsdenken (als onderdeel van het diversiteitsdenken)
Naast het werken rond empowerment, wil het Steunpunt wijzen op het belang van de formele participatie van allochtone meisjes en vrouwen aan de samenleving omdat zij, ons inziens, vaak een duidelijke kijk hebben op een aantal achterstellingmechanismen. Zij kunnen constructieve bijdragen leveren en oplossingen aanreiken om de processen die hun achterstelling bestendigen te doorbreken en een gelijke kansenbeleid voor allochtone meisjes/vrouwen te realiseren. Dit impliceert dat er impulsen moeten gegeven worden m.b.t. het gender- en etniciteitsdenken1, als onderdeel van het diversiteitsdenken, binnen zowel het minderhedenbeleid als binnen andere domeinen.
Algemeen beleid gaat vaak uit van een aantal vanzelfsprekendheden, die op dominante waarden en normen, zowel naar gender (mannelijkheid – vrouwelijkheid) als naar etniciteit (de dominante cultuur), gebaseerd zijn. Vanuit een gender- en etniciteitsdenken wordt gepoogd deze vanzelfsprekendheden ter discussie te stellen. Dit houdt in dat er binnen alle beleidsdomeinen rekening wordt gehouden met de effecten van de maatregelen, decreten,… op allochtone meisjes en vrouwen.
Bij emancipatie van allochtone meisjes en vrouwen kunnen gender en etniciteit niet los worden gekoppeld van elkaar . Beiden hebben een invloed op hun leven en toekomstperspectieven. Het streefdoel van dit ‘kruispuntdenken’2 is in een eerste fase een bewustwordingsproces op gang brengen en in tweede fase het ontwikkelen van instrumenten om een genderbewuste en interculturele samenleving realiteit te maken. We stellen vast dat op dit moment over gender en etniciteit wordt gedacht als zijnde twee los van elkaar staande systemen. Wanneer bv. een studiedag wordt georganiseerd rond vrouwen en ICT, wordt veelal geen aandacht besteed aan allochtone vrouwen. Anderzijds zien we dat het binnen projecten voor en door allochtonen in eerste instantie om allochtone jongens/mannen draait. Deze of/of manier van denken heeft echter als consequentie dat steeds opnieuw bestaande machtsposities worden genormaliseerd.
Het Steunpunt wil enerzijds de expertise verzamelen omtrent dit nieuwe denkspoor in Vlaanderen en anderzijds het gender- en etniciteitsdenken ruimer uitdragen naar zowel de partners op het terrein als naar het beleid door zowel theoretische deskundigheid als praktijkgerichte voorbeelden bekend te maken opdat de betrokken instanties en organisaties zich deze deskundigheid kunnen eigen maken en toepassen binnen hun domein.
-Het Steunpunt heeft reeds van bij het begin een samenwerkingsovereenkomst afgesloten met het Vlaams Minderheden Centrum, ICCM en het Forum Etnisch-culturele minderheden alsook met de Nederlandstalige Vrouwenraad.
Wanneer we het inclusief beleid willen realiseren voor de doelgroep allochtone meisjes en vrouwen zijn er twee belangrijke partners op het terrein die zich toespitsten op het beleid, m.n. het Forum ECM en de NVR. Hieronder geven we een aantal voorstellen zowel op inhoudelijk als op structureel/organisatorisch niveau die van belang zijn om een koppeling van gender & etniciteit te realiseren.
Samenwerkingsverbanden
Het Steunpunt werkt samen met heel diverse partners, enerzijds de Vlaamse vrouwenorganisaties waaronder de Nederlandstalige Vrouwenraad, Rosa, VOK en anderzijds de organisaties van en voor allochtonen zoals het Forum Etnisch-culturele Minderheden en het Vlaams Minderheden Centrum. De vrouwen- en allochtone verenigingen zijn even belangrijke partners omwille van de meervoudige sociale identiteit van allochtone meisjes en vrouwen, die 'vrouw' en 'allochtoon' zijn.
M.b.t. de meisjes vormen ook jeugdorganisaties, waaronder De Vlaamse Jeugdraad en het Steunpunt Jeugd, belangrijke partners.